ΣΧΕΔΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (PROJECT)- ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΑΘΗΣΗΣ
O μετανάστης-ο πρόσφυγας
Βασική ιδέα
Να προσεγγίσουν οι μαθητές και οι μαθήτριες βιωματικά και διαθεματικά την ταυτότητα του μετανάστη και του πρόσφυγα, ώστε να συνειδητοποιήσουν πως όλοι εν δυνάμει είμαστε πρόσφυγες ή μετανάστες και έτσι να αρθούν προκαταλήψεις και διαχωρισμοί, αρχικά μέσα στο σχολικό περιβάλλον και στη συνέχεια στο ευρύτερο κοινωνικό.
Κριτήρια επιλογής του θέματος:
ü Η πλουραλιστική μορφή των σύγχρονων κοινωνιών και εν προκειμένω της Ελλάδας λόγω εισροής μεταναστών, προσφύγων και παλιννοστούντων.
ü Η συνειδητοποίηση της ετερότητας και η αποδοχή της.
ü Η διαπίστωση της διεύρυνσης των «επικοινωνιακών συνόρων» των λαών λόγω της ταχύτατης διάδοσης της χρήσης του διαδικτύου.
ü Η αναβίωση ρατσιστικών και εθνικιστικών κινημάτων σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.
ü Η δεδομένη πλέον και στη χώρα μας πολυπολιτισμικότητα του σχολικού χώρου και η ανάγκη διαχείρισης της νέας πραγματικότητας που αναδύεται.
Στοιχεία σεναρίου
Τάξη: Β΄ Γυμνασίου
Γνωστικό αντικείμενο: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας
Διδακτική ενότητα: Η αποδημία. Ο καημός της ξενιτιάς. Ο ελληνισμός έξω από τα σύνορα. Τα μικρασιατικά. Οι πρόσφυγες.
Τόπος διεξαγωγής σχεδίου εργασίας: Σχολική τάξη, σχολική βιβλιοθήκη, εργαστήριο πληροφορικής.
Αριθμός μαθητών: Μια σχολική τάξη
Προβλεπόμενος χρόνος: 10 ώρες[u1]
Εργαλεία (έντυπα και ηλεκτρονικά):
ü Σχολικό εγχειρίδιο: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου
ü Όλα τα σχολικά εγχειρίδια (λ.χ. Ιστορίας, Γεωγραφίας, Γλώσσας) για την οριζόντια και κάθετη διαθεματική προσέγγιση του θέματος.
ü Βιβλία σχετικής θεματολογίας (λογοτεχνικά και μη)
ü Διαδίκτυο (φυλλομετρητής)
ü Χρήση λογισμικού επεξεργασίας και παρουσίασης κειμένων.
ü Λογισμικό «ΙΣΤΑΜΕ»
ü Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο
ü Πρόγραμμα δημιουργίας ιστοσελίδων (για την παρουσίαση και διάχυση των αποτελεσμάτων στην ευρύτερη εκπαιδευτική κοινότητα).
Θέμα: «Εγώ ο πρόσφυγας…»
Διδακτικοί στόχοι Είναι εξαιρετική και εξαντλητική η δουλειά που κάνατε, να ξαναδούμε εάν είναι με σωστή σειρά (μερικό-γενικό ή το αντίθετο;)
Α. Γνωστικοί
ü Να μπορούν να ορίζουν τις έννοιες «μετανάστης», «πρόσφυγας», «μέτοικος», «άποικος», «έποικος», «παλλινόστηση», «διασπορά», «ομογενείς», «έθνος-γένος», «νόστος», «ξενοφοβία/ξενομανία», και να μπορούν να τις χρησιμοποιούν στη συζήτηση, ώστε να επιχειρηματολογούν για θέματα γύρω από αυτές.
ü Να μπορούν να συζητούν για την έννοια του νόστου εξετάζοντάς τον συγχρονικά και διαχρονικά.
ü Να ασχοληθούν με το ιδιαίτερο αυτό είδος (θέμα) λογοτεχνίας.
ü Να συσχετίσουν τη λογοτεχνική προσέγγιση με το εκάστοτε ιστορικό πλαίσιο.
ü Να μπορούν να αναζητούν τα αίτια της παλλινόστησης.
ü Να προσεγγίσουν το θέμα του πρόσφυγα-μετανάστη από ιστορική, οικονομική, πολιτική, κοινωνιολογική και ψυχολογική προσέγγιση (εξωκειμενικά στοιχεία).
ü Να ερευνήσουν το θέμα της προσφυγιάς, μετανάστευσης μέσα στην οικογένεια και την τοπική τους κοινωνία.
ü Να έρθουν σε επαφή με πολλά λογοτεχνικά και μη είδη (πολυτροπικότητα) της ίδιας θεματικής, ελληνικά και ξένα, διαφορετικών εποχών. Να βρουν και να αιτιολογήσουν τις αναλογίες.
ü Να ασκηθούν στην επεξεργασία του πολυτροπικού υλικού που θα συλλέξουν και να γράψουν το δικό τους κείμενο αναφερόμενοι στα θετικά ή και τα αρνητικά της μετανάστευσης.
ü Να αναδείξουν, χωρίς προκαταλήψεις, τις νέες συνθήκες που διαμορφώνει η μετανάστευση στον οικονομικό, εργασιακό, πολιτιστικό και εκπαιδευτικό επίπεδο.
ü Να διερευνήσουν τα προβλήματα επικοινωνίας με τους άλλους-ξένους.
ü Να εξετάσουν τις δυνατότητες αξιοποίησης των ΤΠΕ για μια καλύτερη προσέγγιση του άλλου.
Β. Επιδιωκόμενες δεξιότητες
ü Να ασκηθούν στη συγκέντρωση υλικού από διάφορες πηγές και στην κατάλληλη επεξεργασία του με την τεχνική της αποδελτίωσης για τη σύνθεση μιας ερευνητικής εργασίας.
ü Να μπορούν να θέτουν ερευνητικά ερωτήματα και, μέσα από τη βιβλιογραφική αναζήτηση, να δίνουν απαντήσεις, καταλήγοντας έτσι σε συμπεράσματα.
ü Να μπορούν να ανακαλύπτουν τη γνώση μέσω της ανακάλυψης-διερεύνησης.
ü Να ερευνήσουν το θέμα της προσφυγιάς, μετανάστευσης μέσα στην οικογένεια και την τοπική τους κοινωνία.
ü Να διερευνήσουν τα προβλήματα επικοινωνίας με τους άλλους-ξένους
ü Να συγκρίνουν κείμενα διαφορετικής πολιτισμικής ταυτότητας.
ü Να αξιοποιούν τις δυνατότητες ενημέρωσης-επικοινωνίας που του προσφέρουν οι ΤΠΕ.
Γ. Γλωσσικοί
ü Να μελετήσουν τη γλωσσική ποικιλία των κειμένων και να την ερμηνεύουν.
ü Να αποσαφηνίσουν την ορολογία: πρόσφυγες, μετανάστες, παλιννοστούντες, άποικοι, έποικοι κ.λπ.
ü Να εμπλουτίσουν το σχετικό λεξιλόγιό τους
ü Να μάθουν αντίστοιχες ξένες λέξεις.
ü Να ασκηθούν στη συνεργατική παραγωγή προφορικού και γραπτού λόγου.
Δ. Κοινωνικοί-Συναισθηματικοί
ü Καλλιέργεια της ενσυναίσθησης
ü Να αμβλυνθούν τα αισθήματα ανασφάλειας και ξενοφοβίας, που τυχόν ανιχνευτούν.
ü Να οδηγηθούν σε εξωτερίκευση των συναισθημάτων τους
ü Να αποκτήσουν τη δυνατότητα διαχείρισης συγκρούσεων μέσα στο σχολικό περιβάλλον με τους συμμαθητές τους και στη συνέχεια στο ευρύτερο κοινωνικό.
ü Να οικοδομήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας.
Ε. Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
ü Να αναπτύξουν δεξιότητες αποτελεσματικής αναζήτησης στο διαδίκτυο και επιλογής της κατάλληλης πληροφορίας.
ü Τεχνικές διαχείρισης, αξιολόγησης, αξιοποίησης της πληροφορίας.
ü Να εξασκηθούν στην παραγωγή λόγου και υλικού (φωτοφραφίες, μουσική, video κ.λπ.) με τα μέσα που τους προσφέρει η τεχνολογία (π.χ. e-mail, δημιουργία blogs και ιστοσελίδας).
ü Να τους δοθούν κίνητρα για προσωπική ποιητική έκφραση μέσα και από τις Τ.Π.Ε.
ü Ανάπτυξη επικοινωνίας και συνεργασίας με άλλες κοινότητες.
ΣΤ. Στάσεις
ü Να μάθουν να αγωνίζονται για τα δικαιώματα των «μειονοτήτων». Μήπως είμαστε λίγο υπερβολικοί;
ü Να αναπτύξουν πνεύμα συνεργασίας και ομαδικότητας.
ü Να οδηγηθούν σε αναστοχασμό και επαναπροσδιορισμό της ατομικής και κοινωνικής τους ταυτότητας (διαρκής μετασχηματισμός).
ü Να μάθουν να σέβονται τη διαφορετικότητα.
ü Να υπηρετούν την προσαρμογή του άλλου στο νέο περιβάλλον και όχι στην αφομοίωσή του.
ü Να καταδικάζουν κάθε ρατσιστική έκφραση και συμπεριφορά.
ü Να προχωρήσουν στην άρση των προκαταλήψεων και των στερεοτυπικών αντιλήψεων.
ü Να συνειδητοποιήσουν την πολυπολιτισμικότητα του κόσμου στον οποίο καλούνται να ζήσουν.
ü Να αναπτύξουν κριτική στάση απέναντι στον πολιτισμικό και ιδεολογικό χρωματισμό του περιβάλλοντος του διαδικτύου (Κουτσογιάννης, 1999).
Άξονες μελέτης
ü Η μετανάστευση διαχρονικά με διευκρίνιση των όρων: αποικία, μετανάστευση (εξωτερική και εσωτερική), αλλοδαπός, πρόσφυγας, ξένος, ομογενής, παλλινόστηση, ταυτότητα-ετερότητα.
ü Η μετανάστευση μέσα από τα μαθήματα (Λογοτεχνία, Ιστορία, Αρχαία Κείμενα, Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, Γεωγραφία, Οικονομία, Αισθητική Αγωγή)
ü Η σύγχρονη μετανάστευση (προβλήματα, νομοθεσία, αίτια-αποτελέσματα, πολιτισμική πολυμορφία, παγκοσμιοποίηση, διαπολιτισμική εκπαίδευση).
ü Ο ξενιτεμένος στοιχείο σύμφυτο με την έννοια «Έλληνας».
Οργάνωση της τάξης σε ομάδες
Η τάξη θα χωριστεί σε ομάδες των δυο-τριών ατόμων, ενώ θα καταβληθεί προσπάθεια ώστε να υπάρχει, σε κάθε ομάδα, ένας τουλάχιστον μαθητής που να είναι περισσότερος εξοικειωμένος με τη χρησιμοποίηση των ΤΠΕ (κυρίως στην πλοήγηση-αναζήτηση στο διαδίκτυο). Δεν θεωρείται σκόπιμο να ληφθεί υπόψη το γνωστικό επίπεδο του κάθε μαθητή.
Εφαρμογή του σεναρίου
Τα θέματα που θα απασχολήσουν τις ομάδες είναι τα εξής:
ü Ορισμός και διασαφήνιση των λέξεων-κλειδιά δεν κλίνεται ποτέ αυτό του θέματος, μέσα από την πλοήγηση στο διαδίκτυο.
ü Συγκέντρωση πληροφοριακού υλικού, που αφορά στην ιστορική και διαχρονική παρουσία του φαινομένου.
ü Συγκέντρωση πρωτότυπου υλικού και καταγραφή προσωπικών μαρτυριών με εργαλείο τη συνέντευξη από άτομα του οικογενειακού και ευρύτερου κοινωνικού περίγυρου, τα οποία έχουν βιώσει το φαινόμενο της προσφυγιάς και της μετανάστευσης.
ü Συγκέντρωση τραγουδιών με παρόμοια θεματολογία, που εκφράζουν τα συναισθήματα των προσφύγων και των μεταναστών.
ü Αναζήτηση εικονογραφικού και φωτογραφικού υλικού.
ü Ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων με ανάλογη θεματολογία και παρουσίαση τους περιληπτικά στην τάξη.
ü Δημιουργία ιστοσελίδας για την παρουσίαση και διάχυση να πούμε πώς θα γίνει αυτή διάχυση; του υλικού που συγκεντρώθηκε και αξιοποιήθηκε από τους μαθητές.
Σχέση με το Αναλυτικό Πρόγραμμα
Στα πλαίσια των νέων Α.Π.Σ. και ΔΕΕΠΣ που εφαρμόζονται στο Γυμνάσιο από το σχολικό έτος 2006-2007, εισάγεται η έννοια της διαθεματικής και διεπιστημονικής προσέγγισης των γνωστικών αντικειμένων, ώστε να οδηγηθούν οι μαθητές στην ολιστική κατάκτηση της γνώσης. Το προτεινόμενο σενάριο μάθησης εντάσσεται σ’ αυτήν την προβληματική και χρησιμοποιεί στο σχεδιασμό και την εφαρμογή του τις νέες τεχνολογίες, ώστε να προσελκύσει το ενδιαφέρον των μαθητών και να τους ωθήσει στην ενεργή συμμετοχή τους.
Πιο συγκεκριμένα, στηρίζεται στην νοηματική ενότητα «Οι πρόσφυγες» των ΚΝΛ, η οποία έχει επιλεγεί να εξεταστεί διαθεματικά και διαχρονικά, με ιδιαίτερη έμφαση στο προσωπικό βίωμα.
Προτεινόμενη πορεία διδασκαλίας
Α΄ Φάση-Διερεύνηση του θέματος και αναζήτηση υλικού
1ο δίωρο
Με αφορμή τη διδασκαλία ενός λογοτεχνικού κειμένου από τα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Γυμνασίου, προτείνεται το: «Δύο Γράμματα της Χαράς». Οι μαθητές και οι μαθήτριες εισάγονται στο σκεπτικό του σεναρίου μάθησης που θα υλοποιήσουν τις επόμενες προβλεπόμενες ώρες και στην προβληματική του θέματος που θα διερευνήσουν.
Στη συνέχεια προτείνεται η περιδιάβαση από τις ομάδες των μαθητών/τριών των παρακάτω σχετικών διαδικτυακών τόπων στο εργαστήρι της πληροφορικής:
ü http://www.amnesty.org.gr/campaigns/refugees/faq.htm
ü www.eurocharity.org/company.php?company_id=111
Μέσω της πλοήγησής τους στο διαδίκτυο οι μαθητές συλλέγουν:
α) ορισμούς των βασικών όρων του θέματος
β) εικονογραφικό υλικό
γ) πληροφορίες για τα δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών
δ) ιστορικά στοιχεία για τη διαχρονική παρουσία του φαινόμενου της μετανάστευσης και της προσφυγιάς
Β΄ Φάση-Σύνθεση κειμένων ομάδων
2-3ο δίωρο
Ακολουθεί η συνεργασία των ομάδων για κατηγοριοποίηση, ταξινόμηση και σύνθεση του υλικού που συγκεντρώθηκε.
Πρωτογενής επεξεργασία και σχολιασμός του υλικού με τη βοήθεια των φύλλων εργασίας που δίνονται στους μαθητές και στις μαθήτριες.
Δραστηριότητες-Φύλλα εργασίας
ü Αναζήτηση της έννοιας του «άλλου» σε νεοελληνικά λογοτεχνικά κείμενα, αρχαίες πηγές (Όμηρος, Ηρόδοτος, Ευριπίδης), θρησκευτικά κ.ά. κείμενα, στο πλαίσιο της διαθεματικής προσέγγισης.
ü Παρουσίαση από μια ομάδα μαθητών των μειονοτήτων που εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα παλαιότερα (Εβραίοι, Αρμένιοι, Πομάκοι, τσιγγάνοι κ.ά.). Περιοχές εγκατάστασης, γλώσσα, ενδυμασία, ήθη-έθιμα.
ü Ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων Ελλήνων και ξένων συγγραφέων με θέμα τον πρόσφυγα και το μετανάστη και περιληπτική παρουσίασή τους στην τάξη.
ü Αναζήτηση και καταγραφή δημοτικών τραγουδιών, παροιμιών, κειμένων που αναφέρονται στην ξενιτιά.
ü Συνεντεύξεις μαθητών από συμμαθητές τους μετανάστες και τις οικογένειές τους. Φωτογράφηση αναπαράστασης εθίμων.
ü Μελέτη ξένης λογοτεχνίας.
ü Να αναζητήσουν οι μαθητές «ξένους» στην οικογενειακή ή στην τοπική τους ιστορία, να δημιουργήσουν το οικογενειακό τους δέντρο και να το ανεβάσουν στο διαδίκτυο.
ü Συγκέντρωση φωτογραφικού υλικού σχετικό με τους πρόσφυγες και μετανάστες και σύνθεση τους σε μια έκθεση στο χώρο του σχολείου
Γ΄ Φάση-Ανατροφοδότηση
4ο δίωρο
ü Παρουσίαση του υλικού των ομάδων των μαθητών, συζήτηση του και συνολική αποτίμηση και επεξεργασία τους από την τάξη.
ü Απάντηση και παρουσίαση των φύλλων εργασίας.
Δ΄ Φάση-Αξιολόγηση-Παρουσίαση των αποτελεσμάτων
Ως επιστέγασμα της μάθησης που κατέκτησαν οι μαθητές παρουσιάζονται οι εργασίες που συνέθεσαν μέσα από τη διερεύνηση του θέματος και την υλοποίηση των δραστηριοτήτων στο πλαίσιο του σεναρίου. Πιο συγκεκριμένα παρουσιάζονται:
Οι περιλήψεις των λογοτεχνικών έργων με τη μορφή λευκώματος. Η κατασκευή της ιστοσελίδας με αναρτημένες τις εργασίες των μαθητών/τριών.
Δυνατότητες τροποποίησης-προέκτασης σεναρίου
ü Το παραπάνω σενάριο μπορεί να αποτελέσει το υλικό πάνω στο οποίο θα στηριχθεί μια θεατρική παράσταση που θα οργανωθεί και θα υλοποιηθεί από τους μαθητές και μαθήτριες, με δικά τους κείμενα, ώστε μέσα από τη δραματοποίηση να βιώσουν την ενσυναίσθηση και να υλοποιήσουν τους στόχους του σεναρίου.
ü Πιθανή παρουσίαση τραγουδιών, χορών, κουζίνας, εθίμων κ.λπ. (ελληνικών και ξένων) σε εκδήλωση του σχολείου
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Frey K. (1998), H «Mέθοδος Project», Μια μορφή συλλογικής εργασίας στο σχολείο ως θεωρία και πράξη. Παιδαγωγική Εκπαίδευση, Αφοί Κυριακίδη.
Αμπατζοπούλου Φραγκίσκη (1998), Ο Άλλος εν Διωγμώ, Αθήνα: Θεμέλιο.
Αποστολίδου Βενετία & Ελένη Χοντολίδου Ε. (επ.) (1999), Λογοτεχνία και Εκπαίδευση, Αθήνα: Δαρδανός.
Βακαλούδη Αν. (2003), Διδάσκοντας και Μαθαίνοντας με τις Νέες Τεχνολογίες. Θεωρία και Πράξη, Αθήνα: Πατάκη.
Κουτσογιάννη Δ. (επ.) (2001), Πληροφορική-Επικοινωνιακή Τεχνολογία και Γλωσσική Αγωγή: Η Διεθνής Εμπειρία, Θεσσαλονίκη: ΚΕΓ.
Ματσαγγούρας Γ.Η. (2001), Ομαδοσυνεργατική Διδασκαλία και Μάθηση, Αθήνα: Γρηγόρης.
Νικολαΐδου Σοφία & Τερέζα Γιακουμάτου Τ. (2001), Διαδίκτυο και Διδασκαλία, Αθήνα: Κέδρος.
Παναγιωταρέα Α., (1994), Όταν οι Αστοί έγιναν Πρόσφυγες, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής.
Στενού Κ., (2002), Εικόνες του Άλλου: Ετερότητα-από το Μύθο στην Προκατάληψη, Αθήνα: Εξάντας.
Χαραλαμπόπουλος Αγαθοκλής & Σωφρόνης Χατζησαββίδης (1997), Η Διδασκαλία της Λειτουργικής Χρήσης της Γλώσσας: Θεωρία και Πρακτική Εφαρμογή, (1998)?, Κώδικας
[u1]Ας μην υπερβούμε το προβλεπόμενο 10% του συνόλου των ωρών διδασκαλίας.
